Lucht-water of bodemwarmtepomp: wat is het verschil?

Elke warmtepomp haalt warmte uit een bron en brengt die naar binnen. De twee bekendste bronnen zijn de buitenlucht en de bodem. Allebei kunnen ze je huis verwarmen en je warme water maken, maar ze verschillen flink in prijs, aanleg, rendement en geluid. In dit artikel zetten we de verschillen op een rij.

Twee bronnen, twee namen

Een warmtepomp wordt genoemd naar de bron waar hij zijn warmte uithaalt en naar wat hij verwarmt. Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan het water van je verwarming. Een bodem-waterwarmtepomp, kortweg bodemwarmtepomp, haalt warmte uit de bodem. Hoe de warmtepomp die warmte opwaardeert, is bij beide hetzelfde; dat lees je in hoe werkt een warmtepomp.

Zo werkt een lucht-waterwarmtepomp

Een lucht-waterwarmtepomp heeft een buitenunit die iets groter is dan die van een airco. Daarin blaast een ventilator buitenlucht langs het koudemiddel, dat er de warmte uit opneemt. Binnen komt een binnenunit of, bij all-electric, een toestel met voorraadvat voor warm water ter grootte van een grote koelkast. Er zijn ook monoblocks, waarbij alle techniek in één apparaat zit.

De lucht-waterwarmtepomp bestaat in een hybride uitvoering, naast je cv-ketel, en in een all-electric uitvoering die de cv-ketel vervangt. Het is volgens Milieu Centraal het meest gangbare type. De installatie duurt volgens Milieu Centraal vaak één of twee dagen; wij plaatsen een hybride warmtepomp meestal in één dag en een all-electric systeem met boiler in twee tot drie dagen.

Zo werkt een bodemwarmtepomp

Voor een bodemwarmtepomp wordt met een speciale machine een of meer diepe, smalle gaten in de tuin geboord, van zo’n 13 cm doorsnee. Milieu Centraal noemt als voorbeeld een diepte van 80 meter. In de gaten komen buizen waar een vloeistof door wordt gepompt. Die vloeistof neemt de warmte van de bodem op en brengt hem naar de warmtepomp binnen.

Waarom zo diep? Omdat de temperatuur daar het meest constant is: diep in de bodem is het volgens Milieu Centraal altijd zo’n 12 °C, zomer en winter. De bron moet wel groot genoeg zijn. Is hij te klein, dan moet de warmtepomp op koude dagen meer elektrisch bijverwarmen, en dat is niet zuinig. En warmt de bron in de zomer niet genoeg op, dan levert hij volgens Milieu Centraal steeds minder warmte.

Volgens Milieu Centraal mag alleen een gecertificeerd bedrijf een bodembron aanleggen. Een vergunning is niet nodig, maar je moet de aanleg wel vooraf melden bij de gemeente.

De verschillen in één tabel

Milieu Centraal rekent voor de lucht-waterwarmtepomp met 8 kW en energielabel A+++. De ISDE hangt af van het vermogen en het type warmtepomp; de exacte bedragen per model vind je in de meldcodelijst van RVO en op onze subsidiepagina.

Rendement: waarom de bodem zuiniger is

Een warmtepomp is zuiniger naarmate het temperatuurverschil tussen de bron en het verwarmingswater kleiner is. De buitenlucht is juist koud als je de meeste warmte nodig hebt; de bodem niet. Daardoor verbruikt een bodemwarmtepomp volgens Milieu Centraal minder stroom dan een warmtepomp met buitenunit, en bespaar je er meer mee.

Dat verschil moet wel opwegen tegen een prijs die ruim twee keer zo hoog is. Hoe je zoiets doorrekent, lees je in de terugverdientijd van een warmtepomp berekenen.

Koelen: passief met de bodem, actief met lucht

Een bodemwarmtepomp kan in de zomer passief koelen: alleen de pomp van de verwarming en de pomp van de bodembron draaien, de compressor blijft uit. Het water uit de koele bodem stroomt door je vloer en haalt zo warmte uit huis. Volgens Milieu Centraal kost dat weinig energie en krijg je het een paar graden koeler. Bonus: de bodem warmt daardoor een beetje op, zodat hij in de winter meer warmte kan geven. Vloerverwarming en convectoren zijn hiervoor het meest geschikt, radiatoren niet zo.

Met een lucht-waterwarmtepomp kan koelen alleen als hij omkeerbaar is. De buitenunit werkt dan als een airco. Dat kost volgens Milieu Centraal behoorlijk veel energie, je koelt hooguit een paar graden en er is meer kans op condens en roest; standaard radiatoren zijn daar niet geschikt voor. Meer over koelen lees je in koelen met een warmtepomp, en over slim aansturen in warmtepomp slim aansturen.

Geluid

De buitenunit van een lucht-waterwarmtepomp maakt geluid als hij draait, vooral in de herfst, de winter en het vroege voorjaar. Voor de buren geldt een wettelijke norm op de perceelsgrens. Met een stil model op een slimme plek blijf je daar volgens Milieu Centraal bijna altijd onder. Een bodemwarmtepomp heeft geen buitenunit en maakt buiten geen geluid. Meer hierover in geluid van een warmtepomp.

Welke past bij jouw woning?

Voor de meeste bestaande woningen is een lucht-waterwarmtepomp de logische keuze: hij is veel goedkoper, snel geplaatst en kan zowel hybride als all-electric. Een bodemwarmtepomp is interessant als je veel ruimte en een bereikbare tuin hebt, het hoogste rendement wilt, in de zomer zuinig wilt koelen en de hogere investering kunt dragen, bijvoorbeeld bij nieuwbouw of een grote verbouwing.

Voor allebei geldt: je huis moet redelijk tot goed geïsoleerd zijn voor een volledig elektrische warmtepomp, en je verwarming moet genoeg warmte afgeven bij een lage watertemperatuur.

Wat wij doen: wij installeren lucht-waterwarmtepompen, hybride en all-electric, van Vaillant en Weheat, allemaal op het natuurlijke koudemiddel R290.