Buffervat en pendelen bij een warmtepomp: wat is het en wat kun je eraan doen?

Een warmtepomp werkt volgens Milieu Centraal zo zuinig mogelijk als hij zo constant mogelijk draait. Soms gaat een warmtepomp juist vaak aan en weer uit. Dat heet pendelen. Een buffervat kan helpen, maar is niet altijd nodig. In dit artikel lees je wat pendelen is, waarom het ongunstig is en wanneer het gebeurt. Je leest ook wat een buffervat is, wat het verschil is met een boilervat, en waar je installateur en jijzelf op kunnen letten.

Wat is pendelen?

Pendelen betekent dat de warmtepomp vaak in- en uitschakelt. Zo omschrijft Milieu Centraal het. De Consumentenbond schrijft het bij zoneregeling zo: “dan schakelt de warmtepomp te veel”.

Bij het hydraulische station van Vaillant hoort aan- en uitgaan bij de gewone regeling. Volgens de installatiehandleiding start de warmtepomp als een ingesteld tekort aan warmte is bereikt. Is dat tekort aangevuld, dan schakelt hij weer uit. Van pendelen spreek je als de warmtepomp vaak in- en uitschakelt.

Hoe vaak is te vaak? Een vast aantal keer per uur noemen Milieu Centraal en de Consumentenbond niet. Vraag je installateur wat voor jouw warmtepomp normaal is.

Waarom is pendelen ongunstig?

• Slijtage en levensduur. Volgens de Consumentenbond is te veel schakelen niet goed voor de levensduur. Dat geldt ook voor een cv-ketel, maar in mindere mate. Vaillant noemt minder slijtage en een langere levensduur als resultaat van minder aan- en uitschakelen.
• Zuinigheid. Vaillant noemt ook een betere efficiëntie als resultaat van minder aan- en uitschakelen. Weheat schrijft dat minder vaak aan- en uitschakelen energie bespaart. En volgens de Consumentenbond maakt een buffervat de regeling bij te veel schakelen rustiger en zuiniger.
• Comfort. Volgens Vaillant leidt vaker aan- en uitgaan tot ongelijkmatige temperaturen in huis.

Wanneer gaat een warmtepomp pendelen?

• Groot vermogen, weinig warmtevraag. Milieu Centraal geeft een advies bij een hybride warmtepomp met een groter vermogen. Zo’n warmtepomp kan later ook als volledig elektrische warmtepomp werken (all-electric-ready). Kies dan altijd een warmtepomp die ook op een lager vermogen kan werken, tot minder dan 2 kW. Dat heet moduleren. Anders werkt de warmtepomp niet zo efficiënt als er weinig warmte nodig is, zoals in het voor- en najaar. Hij kan dan gaan pendelen.
• Te weinig water in de installatie. Vaillant heeft een Britse snelgids voor installateurs over een eerdere generatie aroTHERM plus (de /6-modellen). Daarin staat dat elke aroTHERM plus-installatie een minimale hoeveelheid water in de verwarming nodig heeft. Dat is nodig om de kans op pendelen (“cycling”) te verkleinen en om de buitenunit te laten ontdooien.
• Zoneregeling. De Consumentenbond schrijft over zoneregeling, waarbij je delen van het huis apart regelt: de warmtepomp moet dan wel zijn vermogen kwijt kunnen. Lukt dat niet, dan schakelt hij te veel.

Wat is een buffervat?

Een buffervat is volgens Vaillant in wezen een geïsoleerde tank van staal of kunststof, gevuld met water. Het vat zit in het verwarmingscircuit, tussen de warmtepomp en de radiatoren. Het vangt warmte op die de verwarming over heeft, en slaat die op. Daardoor hoeft de warmtepomp niet voortdurend aan en uit te schakelen.

Weheat schrijft dat een buffervat verwarmd water opslaat en op temperatuur houdt. Ook helpt het pieken en dalen in de warmtevraag te balanceren. Daardoor werkt de warmtepomp volgens Weheat efficiënter en stiller, en hoeft hij minder vaak aan en uit.

Buffervat of boilervat: wat is het verschil?

Een buffervat is iets anders dan een boilervat. Een boilervat heet ook wel voorraadvat.

Bij een hybride warmtepomp zorgt de cv-ketel volgens Milieu Centraal ook voor het warme water in de badkamer en keuken. Er bestaan ook combinatieboilers. Die combineren volgens Vaillant een buffervat en warmwaterbereiding in één apparaat. Hoe groot een voorraadvat moet zijn en op welke temperatuur je het zet, lees je in warm water met een warmtepomp.

Heb je een buffervat nodig?

Niet altijd. Milieu Centraal noemt het een mogelijkheid: “Je kunt ook een buffervat laten plaatsen: dat helpt ook om het pendelen te voorkomen.” Dat staat bij de hybride warmtepomp met een groter vermogen, naast het advies om een warmtepomp te kiezen die kan moduleren. De Consumentenbond noemt het buffervat bij zoneregeling. Daarmee kan het te veel schakelen worden opgelost, en het maakt de regeling rustiger en zuiniger.

Of jouw warmtepomp een buffervat nodig heeft, verschilt per installatie. Weheat beschrijft het buffervat onder een kopje over all-electric systemen. Op een andere pagina schrijft Weheat dat een buffervat “kan worden gebruikt om warm water op te slaan”. Of het nodig is, zegt Weheat op die pagina’s niet. Vaillant schrijft over de ruimte in huis dat je plek nodig hebt voor een warmwaterboiler en “eventueel een buffertank”. Laat je installateur bepalen wat bij jouw verwarming past.

Werkt vloerverwarming als buffer?

Dat kan. Heb je vloerverwarming, dan kan het grote volume aan leidingen in de vloer volgens Vaillant werken als een natuurlijke buffer. Bij een grote installatie met de leidingen dicht op elkaar kan vloerverwarming zelfs grotendeels de noodzaak van een buffervat vervangen, schrijft Vaillant. Voor warm water blijft volgens Vaillant wel een speciale warmwatertank essentieel. Of vloerverwarming of radiatoren beter bij je huis passen, lees je in warmtepomp met vloerverwarming of radiatoren.

Waar let je installateur op?

1. Het vermogen bepalen. Welk vermogen je nodig hebt, hangt volgens Milieu Centraal onder andere af van hoe groot je huis is en hoe goed het geïsoleerd is. Vaillant beschrijft dat de installateur eerst een warmteverliesberekening opstelt. Daarna legt de installateur uit hoe groot de warmtepomp wordt en welk vermogen die krijgt. Laat een bedrijf bij de offerte een schatting of berekening zien van het vermogen van de warmtepomp of van het afgiftesysteem (je radiatoren of vloerverwarming)? Dan is dat volgens de checklist van Milieu Centraal een goed teken. Waar je nog meer op let, lees je bij offertes vergelijken.
2. Een warmtepomp die kan moduleren. Dit advies geeft Milieu Centraal bij een hybride warmtepomp met een groter vermogen. Kies altijd een warmtepomp die ook op een lager vermogen kan werken, tot minder dan 2 kW.
3. Genoeg water in de installatie. Vaillant noemt in de installatiehandleiding van zijn hydraulische station een minimale hoeveelheid verwarmingswater. Hoeveel, hangt onder meer af van het vermogen van de buitenunit. In die handleiding hangt het samen met het ontdooien van de buitenunit. Een vaste literinhoud voor elke warmtepomp is er dus niet. Je installateur kijkt in de handleiding van jouw toestel.
4. Genoeg doorstroming. Voor het ontdooien is volgens dezelfde handleiding ook een minimale volumestroom nodig. Er moet dus genoeg water door de warmtepomp stromen. Hoeveel, hangt af van het vermogen van de buitenunit. Heeft de verwarming thermostatisch geregelde ventielen of magneetventielen, dan schrijft Vaillant een bypass met overstortventiel voor. Zo blijft er genoeg water stromen voor de werking van de warmtepomp.
5. Thermostaatkranen open in de kamer van de thermostaat. Dit staat in de handleiding van de Vaillant-systeemthermostaat sensoCOMFORT. Hangt de thermostaat in een woonruimte, draai dan alle thermostaatkranen van de radiatoren in die ruimte helemaal open. Vaillant schrijft dat onder het kopje over het voorkomen van een verkeerde werking.
6. De regeling instellen. Bij aanschaf van een warmtepomp krijg je volgens Milieu Centraal een nieuwe, zelflerende thermostaat. Die zorgt ervoor dat de warmtepomp zo constant mogelijk draait en dus zo zuinig mogelijk werkt. Je installateur stelt ook de stooklijn in. Wat een stooklijn is en hoe je hem zuinig instelt, lees je in warmtepomp zuinig instellen.

Wat kun je zelf doen?

• Laat de thermostaatkranen in de kamer met de thermostaat helemaal open. Dat schrijft Vaillant voor bij zijn systeemthermostaat, om een verkeerde werking te voorkomen. Heb je zoneregeling? Dan moet de warmtepomp volgens de Consumentenbond wel zijn vermogen kwijt kunnen. Lukt dat niet, dan schakelt hij te veel.
• Houd de thermostaat constanter. Met een warmtepomp warmt je huis trager op. Daarom is het volgens Verbeterjehuis goed om de instelling van de thermostaat constanter te houden.
• Twijfel je? Laat je installateur kijken. Heb je het idee dat je warmtepomp vaak aan- en uitgaat? Vraag je installateur dan om de installatie na te lopen, bijvoorbeeld bij het onderhoud. Twijfel je voor de aankoop over de mogelijkheden, dan raadt de Consumentenbond aan een energieadviseur om een maatwerkadvies te vragen.

Samengevat

• Pendelen is vaak in- en uitschakelen. Dat is niet goed voor de levensduur en kan ten koste gaan van zuinigheid en comfort.
• Volgens Milieu Centraal kan het gebeuren als een hybride warmtepomp met een groter vermogen niet kan moduleren en er weinig warmte nodig is. Volgens een Britse Vaillant-snelgids (/6-modellen) verkleint genoeg water in de installatie de kans op pendelen. En bij zoneregeling moet de warmtepomp zijn vermogen kwijt kunnen.
• Een buffervat bevat water voor de verwarming; een boilervat is voor warm water in de douche en keuken.
• Een buffervat is niet altijd nodig. Vloerverwarming kan volgens Vaillant werken als een natuurlijke buffer.
• Je installateur let op het vermogen, de hoeveelheid water en de doorstroming. Zelf laat je de thermostaatkranen in de kamer met de thermostaat open en houd je de thermostaat constanter.